terug

Een waar gebeurd verhaal

woensdag 21 mei 2025

Dit verhaal gaat over Klaas en Kees Zwarthoed en is gebaseerd op historische feiten. Er bestaat een overzichtsboek : Martelaren voor de paus (Prometheus 2023), geschreven van historicus Koen de groot. Op een meidag in 1866 nemen Klaas(22) en Kees Zwarthoed (32) afscheid van hun dorp Volendam. Waarom? Giuseppe Garibaldi en zijn nationalisten bedreigen paus Pius IX van alle kanten om heel Italië onder EEN vlag te krijgen, door bestaande staten zoals het Vaticaan, omver te werpen.

Het gebied van de paus is op dat moment 2 x zo groot als Nederland en persoonlijk eigendom van de paus. Het wordt steeds moeilijker om dat gebied te verdedigen. Daarom roept de paus wereldwijd katholieke jongens op om zich aan te sluiten bij zijn zoeavenleger van gelovige vrijwilligers. De broers Klaas en Kees Zwarthoed zien het als hun missie om naar Rome te gaan. Kees is visser, net als Petrus (1e paus) Klaas is timmerman en droomt van kerken zo lang als de hele Dijk in Volendam. De Vincentiuskerk in Volendam is met 67 meter ook best lang, dat inspireerde hem. De ochtend na hun besluit vertrekken Klaas en Kees naar Amsterdam, waar ze zich aansluiten bij andere zoeaven uit Noord-Holland. Het katholieke geloof was destijds enorm belangrijk, het hiernamaals nog belangrijker dan hun eigen leven. Nederland leverde maar liefst 3102 jongens voor dit leger in 10 jaar tijd.

De naam zoeaven komt van Algerijnse woestijnnomaden in Franse dienst, die later ook voor de paus vochten in hun kleurrijke uniformen. Dat sprak tot de verbeelding. Ze werden slecht betaald, maar het thuisfront steunde hen volop n.a.v. hun bedelbrieven. Na Amsterdam reisden ze naar Oudenbosch in Brabant, een tussenstation. Per trein ging het via Brussel en Parijs naar Marseille. Daar nam de groep de boot naar Italië. Eenmaal in Rome aangekomen werden ze allemaal op de foto gezet. De foto uit 1866, met ook de broers erop, is er nog. Rome maakte een verpletterende indruk op Klaas en Kees en hun medestrijders. Nog nooit hadden ze zoveel kerken gezien. Over de ervaringen van de broers in die tijd is weinig te vinden.

Uit de dagboeken van andere zoeaven komt de strijd voor de vesting Mentana in beeld. Met hulp van het Franse leger weten ze Garibaldi en zijn troepen te verslaan. In 1867 worden honderden strijders onder escorte van de Zwitserse garde (prive-garde van de paus) naar een grote zaal in het Vaticaan begeleid. De paus is in het wit gekleed en draagt de gouden vissersring waarop Petrus als visser staat afgebeeld. Dat is een verwijzing naar zijn afkomst, net als die van veel Volendammers. Ze ontvangen een zilveren medaille, het mentanakruis genoemd. Later heeft hun jongere broer Evert ook nog meegevochten In Mentana is de slag wel bekend, maar de inwoners kennen het volledige verhaal niet. Ze vereren de heldendaden van Garibaldi, die uiteindelijk won. De zoeaven legden wel de basis voor het moderne Vaticaan. Er begon een langdurig conflict tussen de paus en de Italiaanse staat. Pas in 1929 werd het conflict definitief opgelost toen Mussolini het huidige mini-staatje 'Vaticaan" aan de paus gaf.

Na vele omzwervingen door Italië keren de broers veilig terug in Volendam. Tot hun dood krijgen Klaas, Kees en Evert een speciale behandeling van de kerk, zoals een toelage, omdat hun Nederlanderschap werd afgenomen toen ze voor het Vaticaan vochten, want dat was een vreemde mogendheid. Klaas en Kees krijgen een vooraanstaande plaats in de Vincentiuskerk en nemen deel aan processies, vaak met een extra vergoeding. Tegenwoordig heeft deze kerk nog zoeavengeheimen. Een daarvan is verborgen in een geheime kluis. Daarin staat een gouden monstrans, waarin een hostie wordt aanbeden. In een andere kluis ligt het zilveren klemmetje met een gegraveerd kruis erin, die precies past op de monstrans. Volgens het Volendams museum is dit voorwerp, lunula genaamd, gemaakt van de omgesmolten medailles die Klaas en Kees in 1867 van paus Pius IX hadden gekregen. Hoewel de broers zelf vandaag de dag nagenoeg vergeten zijn, is de achternaam Zwarthoed nog steeds een begrip in Volendam...

geplaatst door sixty - 1140 keer gelezen